Izlo�be: "Posle zida"

Politika tela

"After the Wall" jedan je od prvih velikih projekata koji preispituje dramati�ne faze preloma i promena na mapi Evrope; eti�ki sukobi, nacionalizam, korupcija, kriminal... i ostale "blagodeti" "postkomunizma" u radovima stotinu umetnika

Pad Berlinskog zida simboli�no je ozna�io po�etak turbulentnog perioda u isto�noj Evropi, perioda konstituisanja novih dr�ava, afirmacije nacionalnih identiteta, uvo�enja vi�epartijskih sistema i privatizacije. Bio je to po�etak procesa transformacije koji je rezultirao i mnogobrojnim negativnim fenomenima - poput nacionalisti�kog rivajvla, etni�kih sukoba, korupcije i kriminala kao osnovnih karakteristika lumpen-kapitalizma - i enormnim socijalnim gapom izme�u "novih bogatih" i "novih siroma�nih".

"After the Wall - Umetnost i kultura u postkomunisti�koj Evropi" (1989-1999), Moderna Museet, Stockholm, izlo�ba koncipirana i organizovana od strane Bojane Peji� u saradnji sa Dejvidom Eliotom i Iris Miler Vesterman u Muzeju moderne umetnosti u Stokholmu, jedan je od prvih velikih evropskih projekata koji preispituje dramati�ne faze preloma i promena na mapi Evrope, i koji te�i da preciznije defini�e ne samo kulturni ve� dru�tveno-politi�ki i psiholo�ki problem "postkomunizma".

PANDORINA KUTIJA: Istovremeno sa spu�tanjem gvozdene zavese kao da se otvorila i Pandorina kutija, otkrivaju�i specifi�ne i izdiferencirane istorijske, kulturne, ekonomske realnosti zemalja koje ranije nisu postojale kao autonomne dr�ave, i koje su profilisale svoje nove pozicije tokom poslednje decenije. Okvirni pojam "postkomunizma" u svakoj sredini se manifestuje na razli�ite na�ine, i za svaku generaciju ima specifi�no zna�enje koje izlo�ba "Posle zida" reflektuje i kroz radove oko sto �etrdeset umetnika iz Nema�ke, �e�ke, Poljske, Slova�ke, Slovenije, Ma�arske, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Jugoslavije, Albanije, Makedonije, Bugarske, Rumunije, Moldavije, Ukrajine, Belorusije, Ruske Federacije, Litvanije, Litve, Estonije, Gruzije i Jermenije.

Autori su izlo�bu konstruisali kroz nekoliko me�usobno povezanih tematskih celina, kako navodi David Eliot u uvodnom tekstu: kroz ideju umetnosti kao vrste "socijalne skulpture" (termina originalno vezanog za rad D�ozefa Bojsa) preuzetog od strane mnogih umetnika tokom 90-ih sa tendencijom ponovnog ugra�ivanja umetnosti u socijalni kontekst. Umetni�ki anga�man postaje i neka vrsta komentara na aktuelne probleme nacionalizma, religije, konzumizma, otu�enja i uticaja privatizovanih "oslobo�enih" masovnih medija na dru�tvenu svest.

U tom kontekstu mo�e se i��itavati rad rumunskog umetnika i autora ironi�nih komentara na aktuelnu situaciju u formi linearnih figurativnih crte�a Dana Perjovsija, koji je izlo�io seriju svojih intervjua objavljenih u novinama, po kojima plovi 500 brodi�a od obezvre�enih nov�anica sa slikom Brankusija, aludiraju�i na devalvaciju osnovnih kulturnih vrednosti, zala�u�i se za rehabilitaciju uloge i figure umetnika u dru�tvu koje je jo� uvek pogo�eno traumama politi�ke diktature i izolacije. Kritika konzumizma u postkomunisti�kim dru�tvima prepoznaje se u radovima mladog �e�kog umetnika Kristofa Kintere. Anga�ovani karakter otkrivaju radovi poljske umetnice Sofije Kulik "Od Sibira do Cyber-ie", Milice Tomi�, Slovenca Tadeja Poga�ara. Ironi�ni pogled na novu ekonomsku i dru�tvenu hijerarhiju i mitologiju prepoznaje se u portretima predstavnika nove bugarske "bur�oazije" u instalaciji Nedka Solakova ili u instalacijama Lucezara Bojadijeva.

LI�NA ISTORIJA: Druga tematska celina bazirana je na novoj istorijskoj perspektivi koja se otvara nakon otkrivanja tajnih dr�avnih arhiva, na demistifikaciji i raskrinkavanju mitova koji su konstituisali nacionalni i ideolo�ki identitet, kao na militarnim tenzijama i novom odnosu snaga s obzirom na pro�irivanju domena uticaja NATO-a.

Posebno interesantan rad vezan za rekonstrukciju li�ne i kolektivne istorije jeste film "Intervju - nala�enje re�i" Anri Sale, mladog umetnika iz Albanije. Istorijskim paralelama izme�u staljinisti�kog perioda i savremene situacije bavi se poljski umetnik Tomaz Kizni, izla�u�i fotografije �rtava preuzetih iz arhiva KGB-a i snimke osoba koje spavaju u berlinskom metrou, kao i Igor Muhin u foto-radovima fragmenata razorenih komunisti�kih spomenika ili Zbignjev Libera sa svojim Lego skulpturama. U ovom kontekstu bili su predstavljeni i radovi Mladena Stilinovi�a, Ra�e Todosijevi�a, Dalibora Marinisa, Slavena Tolja, slovena�ke grupe Irwin i rumunskog para subREAL, Davida Cernog, Artura Klinova umetnika anga�ovanog u beloruskom Underground pokretu.

PITANJE POLA: U odnosu na raniji period, u kom je dominirala ideja kolektivizma, i umetni�kog anga�mana kao vida subverzije vladaju�eg re�ima i ideologije, 90-iH se sve ja�e profili�e ideja umetni�kog subjektivizma, i pomaljaju se novi oblici definisanja i reprezentacije personalne estetike i politike tela, individualnog identiteta, i �esto tamne vizije fragilne ljudske egzistencije u nesigurnim i konfliktnim uslovima. Ova kompleksna i heterogena tematika reflektuje se u radovima umetnika kao �to su: Jir�i Cernicki i Katarina Vincurova (�e�ka), Iskra Dimitrova (Makedonija), Georgi Gurjanov (Rusija), Suzana Janin i Katarina Kozira (Poljska), Rasim Kristev (Bugarska), Via Levandovski i Olaf Nikolai (Nema�ka).

Poslednja tematska celina vezana je za op�teprisutno pitanje pola (gender), posmatranog u perspektivi komunisti�kih sistema unutar kojih je samo prividno bila izjedna�ena pozicija i uloga mu�karaca i �ena. Unutar ovog segmenta te�ilo se preispitivanju uticaja i relevantnosti feministi�ke teorije u isto�no evropskom kulturnom kontekstu pitanjem kojim su se bavile umetnice poput Veronike Bromove (�e�ka), Marine Grzini� i Anine Smit (Slovenija), Sanje Ivekovi� (Hrvatska), Projekat �enske lige (Litva), Kriste Nagi (Ma�arska), Egle Rakauskaite (Litvanija), u svojim performansima, foto i video instalacijama.

Vi�egodi�nja istra�ivanja i obilazak zemalja isto�ne i centralne Evrope kustosa Bojane Peji�, Dejvida Eliota i Iris Miler Vesterman rezultirao je izlo�bom koja ne samo da dokumentuje ve� se i analiti�ki osvr�e na procese transformacije na polju kulture i vizuelnih umetnosti, kao i filmskim festivalom i simpozijumom, na kom su u�estvovali brojni teoreti�ari i istori�ari umetnosti iz pomenutih sredina, i op�irnim katalogom u dva toma koji dokumentuje izlo�bu i koji iznosi niz teoretskih eseja i istorijsku antologiju kulturnih i istorijskih doga�aja, �ime predstavlja jedinstveni instrument za produbljivanje saznanja o ovom uzbudljivom i dramati�nom periodu transformacija kroz koji prolaze ove zemlje.