Knjige: �Zbogom dinosauri, dobrodo�li krokodili�
Etnologija promena
�Sloboda, demokratija, salama� � idealna deviza �tranzicije�!
U Hrvatskoj je pre
nekoliko godina, zahvaljuju�i poznatoj prepisci Lasi�-Mandi�, tj. lasi�evim
problemati�nim tezama o dana�njem me�uodnosu ju�noslovenskih knji�evnosti,
u opticaj u�ao pojam bugarskog kao ne�ega Dalekog, radikalno druga�ijeg, Nama Stranog.
U Srbiji, kao susedu Bugarske, ovakvih sumnjivih metafora uglavnom nema,
ali �na�e� poznavanje bugarske situacije nije zbog toga ni�ta bolje.
Ako je ranije i postojala objektivna prepreka u vidu �ivkovljevog
rigidnog re�ima, moglo se o�ekivati da se bar s �tranzicijom�
uspostavi bolja me�usobna komunikacija, ali su srpskoj publici (p)ostali
poznati jedino autori bugarskog porekla koji su �uspeli na Zapadu�,
poput Cvetana Todorova, Julije Kristeve ili Marije Todorove. O problemima,
sli�nostima i razlikama srpskog i bugarskog �tranzicionog� �ivota vi�e
smo, pak, mogli da saznamo iz prevoda romana D�ulijena Barnsa Bodljikavo
prase nego od prevoda bugarskih autora... Osim jednog sjajnog
tematskog �bugarskog broja� ni�ke Gradine (12/1997), gotovo da i nije
bilo prevo�enja tekstova o tamo�njoj situaciji.
Bugarska etnologinja Radost Ivanova upustila se u rizi�an, ali vrlo produktivan poduhvat, ignori�u�i kanone tradicionalne etnologije, ve�ito zabavljene samo onim Pro�lim; njena knjiga Zbogom dinosauri, dobrodo�li krokodili! (preveo Dejan Ajda�i�, Biblioteka XX vek, Zemun i �igoja �tampa, Beograd 2000), podnaslovljena kao etnologija promena, zbornik je tekstova koje je autorka pisala od 1989. do 1994, i koji prate burne i fundamentalne demokratske promene u bugarskom dru�tvu iz vizure savremene (moglo bi se re�i �urbane�) etnologije; zato su teme njenih sedam ogleda, izme�u ostalog, politi�ki mitinzi i njihove parole, zastava kao znakovni sistem u bugarskoj kulturi, parodije politi�kih tekstova, zaklinjanja u savremenom politi�kom �ivotu, politi�ka uloga grafita (recimo, onih na spomeniku sovjetskoj armiji...) etc. Ivanova u predgovoru isti�e da �Knjiga nije politi�ki priru�nik o doga�ajima. U njoj se ne bavim �injenicama kao politi�ari, niti kao istori�ari. Ona je poku�aj da se osmotre promene u du�evnosti Bugara u tom periodu�.
Upravo je otud, zbog tih promena u du�evnosti knjiga zanimljiva i srpskim �itaocima koji nisu ba� zainteresovani za �tradicionalnu� etnologiju. Radost Ivanova minuciozno, a esejisti�ki superiorno, �ak s primetnom naratorskom ve�tinom, analizira, recimo, ikonografiju i diskurs parola masovnih prodemokratskih mitinga (ali tako�e i �kontramitinga�, �to bi rekli Srbi!) u Sofiji, a njeni lucidni zaklju�ci i te kako va�e i za ovda�nje politi�ke prilike, jednako obremenjene ostacima dveju propalih i jalovih ideologija, �monarhisti�ke� i �komunisti�ke�. Srbi i Bugari pate od sli�nih postkomunisti�kih bolesti, s va�nom razlikom �to je �tranzicija� 90-ih za Bugare uspravljanje, a za Srbe uru�avanje. No, to je ve� jedna druga tema... Knjiga �Zbogom dinosauri...� je dragocen prilog razumevanju arhetipskih i tradicijskih silnica koje deluju i u pravoj tranziciji, i utoliko se mo�emo samo nadati da �e �to pre i Srbima biti nasu�no potrebna!
T. Pan�i�
