Film: Mar�al
Da li ste nostalgi�ni?
Mar�al se �ita kao vi�eslojna metafora koja humorom i ironijom �eli da pro�isti sredinu obolelu d hroni�ne sklonosti mitomanijama svih vrsta. Ovaj kontekst koji prati film toliko je nametljiv da estetski kriterijumi ostaju u drugom planu
Filmovi vi�e
definitivno nisu samo filmovi, bar �to se Beograda aprila 2000. ti�e.
Kontramiting filmski maraton, pomenut i na samom mitingu, postavio je film
na mnogo va�niji socio-politi�ki nivo nego �to mu mo�da objektivno
pripada. Da li �e filmovi odigrati presudnu ulogu u raspletu srpske
politi�ke drame? Matrix kao
matrica Svet nije dovoljan kao
klju�ni dokaz protiv novog svetskog poretka, a Ameri�ka
lepota kao kristalna slika (na lo�oj kopiji) propasti ameri�kog dru�tva,
Dobili ste po�tu kao �aljivi
intermeco (mo�da kao dokaz upada na sajt Vlade Srbije?) i, kona�no, �irom zatvorenih o�iju da nas ubedi da je kapitalizam tek sanak
pusti.
Dan posle, na veliki ekran do�ao je Mar�al. Mar�al iz Hrvatske. Ne�eljen od TV kontramitinga�a, do�iveo je svoju istinsku bioskopsku premijeru. Veteran YU kinematografije i pozori�ta Ivo Bre�an poklonio se beogradskoj publici, sa potomstvom: sinom Vinkom, rediteljem, i snahom Sandrom, monta�erkom, trenutno vode�im snagama nove hrvatske kinematografije.
Da li su neki bili nostalgi�ni te ve�eri? Pevalo se u filmu "Dru�e Tito mi ti se kunemo", evocirane su uspomene na �tafetu, pionire i parade. Ve�to i duhovito, Bre�an senior je ispleo dramsko tkivo, komediju karaktera koja mo�e univerzalno da funkcioni�e na celokupnom prostoru biv�e SFRJ, svuda gde se �asno �ivelo sa Titom. Zato je zaba�eno jadransko ostrvo samo �ifra globalne YU nostalgije koja se u Beogradu manifestuje slu�anjem Mi�e Kova�a i Olivera Dragojevi�a nasred Knez-Mihailove. Publici u Zagrebu verovatno je bilo interesantnije politi�ko prepucavanje, odnosno prili�no neskriveno zezanje HDZ-a (film je snimljen pre smrti Franje Tu�mana), dok je na�a publika najverovatnije upore�ivala retoriku vaskrslog komunizma sa onom na na�oj aktuelnoj politi�koj sceni.
Tito, Broz, Spiridon Mekas, alias Mar�al (on ili njegov dvojnik sa prstom vi�ka), pojavljivao se s vremena na vreme u na�oj, tada zajedni�koj kinematografiji posle Slavice.
U zabranjenom po�etku ruskom filmu U planinama Jugoslavije (1946), Tito se pojavljuje kao dendi koji u belom odelu poziva na ustanak piju�i �aj u dubrova�kom restoranu, i kona�no na zavr�noj paradi u Beogradu, gde je zatrpan ogromnim slikama, ve�eg brata, Staljina. Se�ate se onog starog hita Uz Tita, Staljina dva juna�ka sina...? Dugo nije mogao da se na�e adekvatan gluma�ki lik da odigra Mar�ala, pa su neki, kao Fadil Had�i� u Desantu na Drvar, �vercovali dokumentarne snimke u igranu strukturu. Posle se mar�alske uniforme dokopao Ri�ard Barton, a me�u doma�im prvacima na malom i velikom ekranu bili su zapa�eni Marko Todorovi�, Rade �erbed�ija i Lazar Ristovski, pa sve do Voje Brajevi�a u efektnoj epizodi Markovi�evog filma Tito i ja, jednog od prvih srpskih filmova prikazanih u Hrvatskoj. Bre�anov Mar�al nije ni duh, ni dvojnik, nego pacijent mentalne institucije. �ak i ne li�i na Broza.
Ipak, on postaje predmet manipulacije komunista koji u njemu vide reinkarnaciju (jer kako mo�e da bude duh ako je bio komunista?) i onih drugih (HDZ-a?), koji bi na duhu profitirali razviv�i verski turizam.
Ono �to imponuje u radu Bre�ana mla�eg jeste oslobo�enost od ideologije i poigravanje stereotipima komedije zabune, kao i povremeni filmski citati od kojih se beogradskoj publici najvi�e dopao onaj "Vozi Mi�ko!".
Ovaj berlinski laureat do sada je verovatno i najbolji hrvatski film posle ovog na�eg najnovijeg rata. Za njega su led otopili neki drugi autori i Zagreba, ali pojavljivanje u vreme mitinga (naravno sasvim slu�ajno, jer je projekcija zakazana mnogo ranije) imalo je neku simboliku koja ga je uklju�ila u na� filmsko/politi�ki dijalog.
Da li sledi nastavak sa pojavom nekog drugog duha (pretpostavljate Franje Tu�mana, rodona�elnika "Partizanovih" crno-belih boja), ostaje da se vidi? Jer nisu svi duhovi uvek duhoviti.
Dinko Tucakovi�
